İdare hukuku prensiplerine göre, devletin ve idari kurumların tesis ettiği her türlü işlemin yegane ve nihai amacı “kamu yararı” olmak zorundadır. Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde gerçekleştirilen personel istihdamı, yer değiştirme ve tayin süreçlerinde de bu ilke, yanına “hizmet gerekleri” kriterini alarak temel dayanak noktası haline gelir. Ancak uygulamada, polis memurlarının isteği dışında yapılan veya mazeret taleplerinin reddedilmesiyle sonuçlanan pek çok idari işlemde, idarenin genel geçer bir kalıp olarak “kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda” ifadesine sığındığı görülmektedir. Bu soyut kavramların içinin somut delillerle doldurulamaması, yasal hakları ihlal edilen emniyet mensuplarına polis atama iptal davası açarak haklarını arama yolunu açmaktadır.
Kamu Yararı ve Hizmet Gereklerinin Hukuki Sınırları
Emniyet teşkilatı, doğası gereği hiyerarşik ve esnek istihdam politikalarına ihtiyaç duyan bir yapıdır. Bu durum idareye personel üzerinde geniş bir takdir yetkisi tanır. Ancak Danıştay’ın müstakar hale gelmiş kararlarında önemle vurgulandığı üzere; takdir yetkisi, idareye keyfi hareket etme özgürlüğü tanıyan mutlak bir güç değildir. Bir polis memurunun görev yerinin değiştirilmesi işlemi, ancak o bölgedeki personel yetersizliği, uzmanlık gerektiren yeni bir kadronun açılması veya asayişin sağlanması adına zorunlu bir durumun doğması halinde “hizmet gereklerine” uygun kabul edilir. Şayet ortada somut bir kadro ihtiyacı yokken, personel sırf amirleriyle fikir ayrılığı yaşadığı veya haksız soruşturmalara maruz kaldığı için tayin ediliyorsa, idare amaç yönünden sakatlanmış olur. Bu tarz durumlarda, idarenin arkasına saklandığı soyut gerekçeleri çürütmek adına alanında uzman bir polis davalarına bakan avukat ile çalışmak, mahkeme heyetine işlemin asıl amacının cezalandırma olduğunu ispatlamak noktasında hayati önem taşır.
Cezalandırma Amaçlı Tayinler ve Disiplin İlişkisi
Uygulamada “kamu yararı” kılıfı altında en çok işlenen usul hatası, disiplin cezalarının peşi sıra uygulanan ve adeta gizli bir ikinci ceza niteliği taşıyan sürgün atamalardır. Memurun işlediği iddia edilen bir fiil nedeniyle hakkında yürütülen soruşturma neticesinde ceza verilmesi idarenin yetkisindedir. Fakat bu cezanın hemen ardından, hiçbir hizmet ihtiyacı analizi yapılmaksızın personelin başka bir il veya ilçeye gönderilmesi, hukukun temel ilkeleriyle bağdaşmaz. Tayin kararının iptal edilebilmesi için, atamaya dayanak teşkil eden idari altyapının da incelenmesi gerekir. Eğer memura haksız bir ceza verilmişse, öncelikle veya eş zamanlı olarak polis disiplin cezası iptal davası açılmalı ve hukuka aykırı ceza ortadan kaldırılmalıdır. Dayanağı çöken bir atama kararının mahkeme önünde “kamu yararına uygun” olduğunu savunmak idare adına imkansız hale gelecektir.
İdare Mahkemelerinin Denetim Kriterleri
İdare mahkemeleri, polis atama işlemlerine karşı açılan davalarda idarenin savunmasını ve sunduğu belgeleri titizlikle inceler. Mahkeme; atama yapılan yerde gerçekten o rütbede ve branşta personele ihtiyaç olup olmadığını, norm kadro durumunu, atanan polisin kıdemini ve sicil puanını değerlendirir. Eğer idare, “kamu yararı ve hizmet gerekleri” iddiasını istatistiki ve somut verilerle destekleyemezse, mahkeme işlemi hukuka aykırı bularak iptal eder. Bu noktada memurun dikkat etmesi gereken en önemli husus, atama emrinin tebliğinden itibaren başlayan 60 günlük dava açma süresini kaçırmamaktır. Doğru bir hukuki stratejiyle açılan iptal davası ve beraberinde talep edilecek yürütmenin durdurulması kararı, polisin hem mesleki itibarını korur hem de idarenin takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde kullanmasını zorunlu kılar.
